Fase 1 (2021-2022): het eerste seizoen van experimenteren

1. Waarom deze fase begon

Zeven akkerbouwers in Westerwolde en de Veenkoloniën zochten al geruime tijd naar een teeltsysteem dat de bodem weer gezond maakt, met minder kunstmest en gewasbescherming. De aanleiding voor die zoektocht staat in het voorwoord van een van de deelnemers (zie de startpagina van de site). Het project begon pas in mei 2021, toen de financiering rondkwam. Daardoor was het niet mogelijk alle gewenste proeven in 2021 uit te voeren; 2021 is daarom gebruikt om informatie te verzamelen en de eerste proeven op te zetten.

2. Doel

De projectgroep wilde in 2021 en 2022 praktische kennis opdoen over de bouwstenen van regeneratieve landbouw op hun eigen bedrijven:

• maximale bodembedekking en beworteling;
• maximale opbouw van humus;
• verbeteren van bodemkwaliteit en bodemweerbaarheid;
• minimale bodemverstoring;
• minimale input van chemische middelen;
• maximale (bio)diversiteit;
• een integrale regeneratieve aanpak op expertpercelen.

3. Opzet

Het project bestond uit zeven experimentthema's. Per thema zijn één of meer proeven uitgevoerd, op de bedrijven van de deelnemers, aangevuld door enkele proeven van het Louis Bolk Instituut. Per experiment zijn de periode, de locatie, het doel, de methode en de resultaten vastgelegd.

De deelnemers voerden het veldwerk zelf uit, met hulp van adviseurs en onderzoekers. De monitoring bestond uit visuele beoordelingen, profielkuilen, bodem- en plantsapanalyses, aaltjesmonsters en opbrengstmetingen.

4. De zeven thema's

5. Wat de fase opleverde

In 2021 en 2022 zijn de volgende producten opgeleverd:

• een wiki met de vergaarde kennis over regeneratieve landbouw;
• twee onderzoeksrapporten van het Louis Bolk Instituut: over bodembedekking, en over late inzaai van groenbemesters en vanggewassen na veldboon;
• een globale, stapsgewijze aanpak voor starters met regeneratieve landbouw;
• werktuigen en technologie die passen bij regeneratieve praktijken;
• een data-omgeving voor verdere analyse;
• twee statusrapporten voor de subsidieverstrekker;
• het eindrapport zelf, met een lijst van bijeenkomsten en publicaties.

6. Conclusies in het kort

• Bodembedekking: een groenbemester die na een late zaai toch biomassa maakt, is van grote waarde voor het bodemleven. Er is nog geen eenduidig advies voor de keuze van de soort.
• Chemie: lagere doseringen zijn in een gedeelte van de proeven gelukt zonder zichtbaar opbrengstverlies. Dat is bemoedigend, maar op één seizoen nog niet structureel bewezen.
• Bodem: de expertpercelen laten een betere structuur en beworteling zien, maar dat is visueel en nog niet gemeten als verschil met de gangbare strook.
• Grondbewerking: ondiepe, niet-kerende bewerking is volgens het eindrapport een blijvertje; hoe en wanneer blijft een open vraag.
• Kosten: de regeneratieve aanpak kostte in 2022 meer per hectare, mede door de proeven zelf en door de overgangsjaren.

7. Aanbevelingen voor het vervolg

1. Experimenten meerdere seizoenen herhalen, zodat het weer minder meetelt.
2. Meten wat je wilt weten, en de metingen vastleggen in dezelfde maand op alle bedrijven.
3. De begeleiding en de keuzes per perceel vooraf vastleggen.
4. Het vervolg in fase 2 richten op de integrale aanpak (RLV1), de mestbehandeling (RLV2) en het verlagen van de chemie (RLV3).

8. Lees ook op regenworm.info

• Bodembedekking en groenbemesters
• Bodemleven
• Gewasbescherming
• Bodemverdichting en structuur

Verdieping van deze onderwerpen is voor leden van regenworm.info.

9. Bronnen

• Eindrapport RLV fase 1 (De Priorij Advies, 31 mei 2023).
• Bodembedekking (Louis Bolk Instituut, 2021).
• Late inzaai van groenbemesters en inzet van vanggewassen na veldboon (Louis Bolk Instituut, 2022).